Dit interview verscheen in HiQ Magazine van september 2025, met de kop:

Leven vereist dat we keuzes maken

Journalist Oliver Burkeman deelt in zijn nieuwste boek 28 overdenkingen voor 28 dagen. De Nederlandse titel is ‘de 4 weken reset’ en belooft meer innerlijke rust. In het Engels is de titel ‘meditation for mortals’, overdenkingen voor sterfelijke mensen. Wat leek op een oppervlakkig zelfhulpboekje leidde tot een positief gesprek over de eindigheid van het leven en de acceptatie van onze eigen imperfecties.

Hebben hoogbegaafden meer behoefte hebben aan mentale rust dan anderen?
“Dat durf ik niet zo stellig te beweren. Ik weet niet of ik in aanmerking kom voor Mensalidmaatschap, maar ik ben wel iemand met een sterk ontwikkelde linkerhersenhelft; mijn analytische, intellectuele kant reageert altijd als eerste. Ik vermoed dat het boek daarom mensen aanspreekt die ook zo zijn. Ik denk dat mensen met een hoog IQ vaker de neiging hebben om als een stofzuiger informatie tot zich te nemen. Wat als je daar een beetje weerstand aan zou bieden? Wat als je – tussen stofzuigbuien door – even pas op de plaats maakt en de informatie die je hebt gevonden, beschouwd en ter overweging neemt?”

Waarom schreef je dit boek?
“Ik schrijf altijd over wat ik zelf nodig heb, zoals goed advies over timemanagement of het loslaten van controle. Een boek schrijven is een hele goede manier om eigen overtuigingen te onderzoeken. En om jezelf ter verantwoording te roepen, want ik kan natuurlijk geen tips geven en daar zelf niets mee doen. Ik heb jaren gestreeft naar perfectie. Ik stond altijd op achterstand en dacht dat ik als iets meer zelfdiscipline had of een ander systeem gebruikte, dat het dan goed kwam. Toen kwam het inzicht dat het leven geen probleem is dat we moeten oplossen. Het leven is imperfect en jouw ‘beperkingen’ horen bij jou. Veel mensen willen de kapitein zijn van een superjacht. We staan bovenop ons enorme schip, we hebben het roer ferm in handen en gaan recht op ons doel af. Maar zo werkt het leven niet. We zitten eerder in een eenspersoonkajak, meegevoerd door de rivier van de tijd naar onze onvermijdelijke en onvoorspelbare dood. Dat besef werkte bevrijdend voor mij, het gaf me ruimte om mijn leven zinniger in te richten.”

Veel Mensalen hebben regels in hun hoofd die zij moeten volgen, bijvoorbeeld dat een hoog IQ verplicht tot meer presteren of meer doen. Waar komen die gedachten vandaan?
“Dat heeft meerdere oorzaken, maar als ik er één moest kiezen dan is het een kwestie van eigenwaarde. Als we maar meer werken, meer produceren, meer kennis opslaan en efficiënter worden, dan zijn we het waard om te bestaan. Mensaleden voelen wellicht dat zij hun begaafdheid moeten ontplooien omdat zij die nu eenmaal hebben. Onze westerse cultuur versterkt dat idee. De traditionele vangnetten van religie en vaderlijke werkgevers en dergelijke zijn verzwakt of zelfs afwezig, dus als we niet blijven presteren dan blijven we achter en achterblijven is slecht. Daar komt dan onze opvoeding nog bij. De helft van de tijd zijn we de onbewuste plannen van onze ouders aan het uitvoeren. De dingen die zij voor ons wilden of waar zij zelf nooit de kans toe kregen. Dit zit ingebakken in mensen, toch?”

De drang tot presteren is een poging onze eindigheid te ontlopen. Dat klinkt ‘pluk de dag’ en ‘gedenk te sterven’ ineen.
“Niet helemaal. Mijn boeken gaan nauwelijks over ‘memento mori’, andere schrijvers kunnen dat beter. Maar ‘pluk de dag’ gaat te vaak gepaard met stress en nervositeit over of de dag wel genoeg geplukt is. Niemand zou zich slecht moeten voelen over een matige of een normale dag, maar de druk om bijzonder te zijn in het leven is vaak hoog. Daarbij moet alles tegenwoordig rendement opleveren. Natuurlijk hebben we geld nodig in deze samenleving, maar geld transformeert normale activiteiten tot iets heel anders. Wat als geld geen rol speelt? Wat levert een ervaring dan op? Wanneer ik een goeie dag heb als schrijver, dan heb ik plezier in het schrijven zelf. Niet in het maken van een boek dat wel of niet goed ontvangen wordt en alles wat daarbij hoort. Het leren van een nieuwe vaardigheid brengt vreugde. Als je in het nu bent, heb je nu plezier in het vaardiger worden. Dat is iets anders dan het uitgestelde plezier van later vaardiger zijn.”

Naast grote gedachten heb je ook praktische tips, zoals het maken van een ‘gedaanlijst’. Wat is dat?
“Dat is een lijstje met taken die je al hebt gedaan. Dat voelt lekker. Dingen die onaf zijn kosten energie. Splits ze op in kleinere deeltaken waar je wel tijd voor hebt en maak die af. Het geeft een geheimzinnig soort energie om dingen te voltooien.”

Veel mensen maken zich zorgen om de wereld. Zij zien oorlogen, klimaatverandering, opkomend fascisme en willen ‘iets doen’. Wat is jouw advies?
“Wat we kúnnen doen, accepteren we vaak niet als ‘iets doen’. Omdat mensen eigenlijk vragen: wat kan ik doen waardoor ik zie dat mijn daden impact hebben en de situatie veranderen? Dat ligt wellicht niet in ons vermogen. Dat betekent niet dat betekenisvolle daden buiten ons vermogen liggen. Het betekent slechts dat we een te grandioze definitie hebben van ‘betekenisvol’.”

Je zegt dat het leven te kort is om alle taken af te maken die we in ons hoofd hebben. Is dat niet wat fatalistisch?
“Dat ligt er maar aan wat je met dat woord bedoelt. Fatalisme is iets anders dan apathie. Het is ook geen nihilisme. Eindigheid erkennen is niet hetzelfde als zeggen dat niets er toe doet. Het is een rare aanname dat we niets van ons leven hoeven maken omdat het er over 1000 jaar toch niet toe doet. Of dat als je maar een paar dingen goed kunt doen in het leven, je net zo goed alles kunt laten. Dat ben je heel onaardig tegen jezelf. Stel dat je elke ochtend wakker wordt en zegt: ‘als ik vandaag de geschiedenis niet radicaal verander, dan doet de dag er niet toe’? Eten koken voor je kind, een oudere buur helpen, een paar euro doneren aan een goed doel, een behulpzame tekst schrijven: al die zaken zijn van betekenis. Dat weten we intuïtief, maar onze intellectuele definitie van ‘betekenisvol’ zit dat in de weg. Dat is of ons brein zegt: ‘Tenzij je Shakespeare bent of Michealangelo doet je leven er niet toe’. Date is een aanname die ik verwerp.”