De Cirkel van David Eggers: afgefakkeld

In book reviews by oburon-wpadminLeave a Comment

Eggers - De CirkelIT-vakblad Computable vroeg me De Cirkel te recenseren. Als fan van echte sciencefiction heb ik het als volgt liefdevol afgefakkeld: De 25-jarige Mae Holland krijgt een baan bij GoogleFacebookYahoo-achtig bedrijf De Cirkel. Deze Amerikaanse technologiegigant is erin geslaagd software te ontwikkelen die meerdere digitale identiteiten overbodig maakt. Gebruikers loggen met TruYou in waar ze maar willen. Het account is geverifieerd, gekoppeld aan betalingssystemen en de ware identiteit van elke internetgebruiker is daardoor makkelijk te achterhalen. Met trage pas wordt gedurende het boek duidelijk welke verstrekkende gevolgen dit kan hebben. Want al onze identiteit toch al bekend is, waarom dan niet volledige openheid geven? Wie iets te verbergen heeft, is verdacht. Volledige transparantie is het streven: iedereen uitgerust met een camera, iedereen verbonden met iedereen. Eggers heeft leuke ideeën, maar is bepaald geen literair wonder. Een willekeurig voorbeeld: ‘Ze had de man die in de hoek zat niet gezien, maar zodra ze hem zag, wist ze dat ze hem niet kende.’ Zijn personages zijn eendimensionaal en het gebrek aan psychologische diepgang lijkt gecompenseerd te moeten worden met irrelevante beschrijvingen van het uiterlijk. ‘Ze kwamen langs Josef, die nog steeds een gruwelijk slecht gebit had.’ Of: ‘Toen Tasha wegging werd haar plaats ingenomen door een magere man in een rood shirt met een rits.’ Eh… ja en? Conversaties tussen personages zijn van het niveau puberaal gebabbel tussen opgefokte Amerikanen en even zo boeiend. Daarbij is hoofdpersoon Mae Holland een verwend nest. Als ze zo bijzonder is dat ze voor De Cirkel mag werken, waarom slaagt ze er dan niet in voor zichzelf te denken? Mae is een hol vat, een egocentrisch wicht dat enkel wordt gevoed door de goedkeuring van anderen. Haar emoties zijn zwart-wit, op het borderline af. Dit maakt het ontzettend moeilijk om enige sympathie voor haar te voelen. Misschien was dat Eggers’ bedoeling, maar dat werkt niet voor iedere lezer. Veel lastiger om mee te leven is de aanname dat, wanneer de echte identiteit van iedereen online bekend is, mensen altijd het juiste zullen doen. Dit gaat volledig voorbij aan menselijke stupiditeit, wanhoop of geestelijke gestoordheid. In 2014 kunnen mensen ook op camera worden vastgelegd en via Facebook achterhaald. Dat weerhoudt hen er niet van om misdaden of overtredingen te plegen. Stomme dingen doen we allemaal, iedere dag, of we worden geobserveerd of niet. En de transparantie en openheid waar Mae zo verslaafd aan is, is in De Cirkel nog steeds beperkt door Amerikaanse preutsheid wat betreft seks en lichaamsfuncties. Het is hilarisch dat iedereen overal hoorbaar moet zijn, behalve op de wc. Bankgegevens en strafbladen moeten openbaar zijn, maar wat we allemaal iedere dag meermaals doen, is te privé om te delen met de rest van de wereld? Het is wel een heel flauwe oplossing van Eggers om zijn personages stiekem te kunnen laten overleggen. Het is moeilijk voor te stellen dat een sekte van 11.000 man (De Cirkel en zijn werknemers) ongestoord kan groeien, zonder enige tegenbeweging. Slechts twee mannen raden Mae aan na te denken over wat er gebeurt, maar verder wordt er niet gehackt of geprotesteerd. Kennelijk kan dit Amerikaanse bedrijf ongeremd de wereld overnemen zonder hinder van voormalig werknemers, mondiale wetgeving, militante startups of mensenrechtenorganisaties. Al met al is De Cirkel is een aardige roman in een Amerikaanse setting, maar Eggers’ ideeën hadden beter gewerkt als kort verhaal. Het boek leest niet als een aanklacht op onze huidige samenleving, daarvoor zijn de personages te oninteressant en de ontwikkelingen te eenzijdig. Alleen het allerlaatste hoofdstuk heeft enige impact. De Cirkel zet wel even aan tot nadenken over de digitale weg die wij zijn ingeslagen, maar wie geschokt is door Eggers’ gedachtengang, moet wat vaker echte sciencefiction lezen.  

Leave a Comment